بازی های محلی ، تفریح نوروز

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز خراسان شمالی یکی از عناصر ماندگار تاریخی و هویت ساز فرهنگی برای ملت ها، بازی ها و سرگرمی های بومی و محلی است که در بطن تاریخ آنها، مجال بروز و ظهور می یابد.

بازی‎های بومی و محلی، بخشی از فرهنگ، اصالت و دیرینگی استان خراسان شمالی است. این استان  با داشتن فرهنگ غنی متشکل از اقوام  ترک، کرد، ترکمن و تات دارای بیش از 300 نوع بازی بومی و محلی است که اوج رونق این بازی ها در نوروز مشاهده می شود.

چند سالی است که دست اندرکاران ورزش همگانی خراسان شمالی تلاش می کنند برای باز گرداندن شادی و نشاط به جامعه با برگزاری جشنواره بازی های بومی و محلی علاوه بر ایجاد نشاط در بین جوانان بازی هایی را که در ورطه فراموشی سپرده شدند نیز زنده کنند.

رئیس  هیات ورزش روستایی و بازی های بومی - محلی خراسان شمالی در حاشیه برگزاری جشنواره بازی های بومی، محلی قهرمانی استان خراسان شمالی  که با شرکت 200 ورزشکار در بجنورد برگزارشد،گفت: در این جشنواره 2 روزه از 58 عضو خانه ورزش روستایی دعوت شده است.

زیور نعمتی بازی های چوب کشی، دارت، طناب کشی، فوتبال دستی، هفت سنگ مهارتی، مچ اندازی و گانیه تک نفره را از رشته هایی یاد کرده که شرکت کنندگان این جشنواره در آن به رقابت پرداختند.

به گفته نعمتی اکنون 70 خانه ورزش روستایی در خراسان شمالی فعالیت دارند که برنامه ریزی شده این تعداد تا پایان امسال به 100 باب برسد.

نعمتی گفت: برنامه ریزی کردیم در نوروز 98 هم جشنواره های بومی و محلی متعددی را برگزار کنیم .

براساس پژوهشی که یونسکو انجام داده بیش از 14 هزار بازی کودکانه در جهان وجود دارد که حدود 10 هزار مورد از این بازیها مشترک بین ملت هاست و همه کودکان و گاهی بزرگسالان در اوقات فراغتشان با این بازیها سرگرم می شوند.

از مجموع بازیهای کودکانه بیش از 50 درصد آن متعلق به قاره آسیا و آفریقا است و این نشانه غنی بودن فرهنگ ملل قاره های کهن است، در ایران نیز تاکنون بیش از 2 هزار بازی سنتی مفرح شناسایی شده که به بالندگی ذهن و روح کودکان کمک می کند.

این موضوع را می توان به عنوان مصداق کامل تفریحات سالم برشمرد که در سالهای اخیر و در سایه سنگین بازیهای مجازی اینترنتی و یارانه ای به حاشیه رانده شده اند.

در خراسان شمالی بیش از 300 نوع بازی بومی و محلی وجود دارد که حدود 150 نوع آن در قالب بازی و یا ورزش شناسایی شده و شماری از آنها با بازی های سایر استانها از یک ریشه هستند.

یک فرهنگی بازنشسته آموزش و پرورش در این مورد  می گوید: بازیهای بومی محلی در گذشته در محلی روباز انجام می شد و همه بربازی بچه ها نظارت داشتند در بازیهای بومی و محلی حس نوع دوستی و صمیمیت در بین بچه ها تقویت می شد .

حمید امیری  با انتقاد از بازیهای کامپیوتری می افزاید: نوه من با کامپیوتر بازیهای خشنی مثل بکس و تفنگ بازی می کند که هیچ خلاقیت و نوع دوستی در آنها وجود ندارد.

اسماعیل قربانی جامعه شناس با اشاره به اینکه دیگر نمی شود به عقب برگشت ،می گوید : اکنون جامعه به سمتی پیش می رود که نمی شود فضای مجازی و بازیهای کامپیوتری که بچه ها یا حتی بزرگتر ها به سراغش رفته اند نادیده گرفت، اما با ترویج و گسترش آداب و فرهنگ بومی از جمله آموزش بازیهای بومی محلی که تحرک و هیجان بالایی دارند و باعث رشد جسمی و افزایش توان حرکتی بچه ها می شود، می توان از آسیب هایی همچنون بی تحرکی و چاقی که گریبان گیر بچه ها شده جلوگیری کرد.

مسئول حوزه پژوهش اداره کل میراث فرهنگی استان نیز  بابیان اینکه تاکنون برای توسعه و احیاء بازیهای بومی ومحلی استان اقدامات موثری صورت نگرفته است،می گوید: البته در این زمینه پژوهش های مردم نگاری شامل حوزه فرهنگ مادی وغیر مادی مانند، خوراک،آداب و رسوم، پوشاک، دانش و هنر سنتی درحال انجام است که بخشی از این آداب و رسوم نیز مربوط به بازی های محلی است.

علی حسین پناهی با اظهار تاسف از به حاشیه رانده شدن بازیهای محلی در اکثر نقاط استان، ادامه می دهد: بازیهای بومی و محلی بیشتر در میان عشایر و روستاها آن هم به صورت محدود اجرا می شود.

او در مورد ثبت و شناسایی بازی های بومی و محلی از کشتی با چوخه به عنوان ورزش بومی یاد می کند که درقالب آیین های نوروزی به ثبت رسیده است  و یکسال گذشته نیز بازی لنگ که خواستگاه آن خراسان شمالی است با مشارکت انجمن لنگ به عنوان میراث نا ملموس ثبت ملی شد. 

آقای علی گلیانی یکی دیگر از شهروندان که در بجنورد خواروبار فروشی دارد معتقد است: در گذشته ایام عید نوروز نه تنها کوچکترها بلکه بزرگترها هم درمیدان بزرگی جمع می شدند و بازی هایی مثل پادشاه وزیر انجام می دادند .

وقتی از قاسم خاوری که به گفته خودش بیش از 50 سال است شهر نشین شده در مورد بازی های بومی و محلی پرسیدم با شور وشوق می گوید: در گذشته بعد از فراغت از کارهای روزمره همه هم سن وسالان در یک نقطه از روستا جمع می شدیم و تا پاسی از شب به بازی می پرداختیم .

وی در مورد بازی مورد علاقه خود می افزاید: بازیهای رایج در منطقه ما کمربند بازی، کبدی، آشق بازی و تیله بازی بود .

بازیهای پرنشاط هنوز خریدار دارد

به گفته ی اهالی روستای گُلی از توابع بجنورد، بازی کَچَکَچَ، پادشاه وزیر بیشتر در عروسی ها و بازیهای قَرَگِردِم و هَرَنگ هَرَنگ در مواقع بیکاری و زمستان انجام می شد. 

بازی مهیچ اَلَمَ چَنَه هم هنوز در شب نشینی های شب های طولانی زمستان در روستای سِنجِد از توابع بخش  قوشخانه شیروان بازی می شود.

معاون تربیت بدنی آموزش و پرورش خراسان شمالی درباره آموزش بازی های بومی و محلی استان در مدارس می گوید: برای نهادینه کردن طرح ها و بازی های بومی در مدارس باید پژوهش های مناسب انجام شده و آسیب شناسی شود.

حسن لنگری  ادامه می دهد: سال های گذشته طرحی مبنی بر اجرای بازی های بومی و محلی استان در مدارس ارائه شد اما راهکارهای داده شده در حد ایده آل نبود و این هدف برآورده نشد، اما جشنواره بازی های بومی و محلی در مدارس روستایی راه اندازی شده و تلاش می کنیم دانش آموزان را بیشتر با فرهنگ گذشتگان آشنا کنیم.

منیره صادقی مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان خراسان شمالی نیز با بیان اینکه احیاء بازیهای بومی و محلی بین کودکان باعث تقویت حس کار گروهی می شود، بیان کرد: کتاب جامعی در مورد بازیهای بومی محلی استان در حال تدوین است  و هنوز به چاپ نرسیده و کتابی هم با نام بِش داش با گردآوری 128 بازی بومی محلی منتشر شده و در دسترس قرار دارد.

  قَرَه گِردم، هَرَنگ هَرَنگ، تیپَ تبان، آرپَ بُغده چند خروار، کبدی ،آشق بازی(بجول بازی)، دونقِز آلده قاشده(خوک گرفت و در رفت) ، تَخیه قُیده، ایزمَیکِ، بالِشتَک، چلی آقاچ، لَبَر، کلاه پاق پاقِ، آسیاب بچرخ، بشین پاشو، اَلَمَ چَنَه، کلاغ پر ،کَچَ کَچَ، لَنگ، قایم باشک، اتک متک، اهم ابر، توپ دو، خرسوز، چوچو،کمربند بازی،کلاه پرک، شاه دزدبازی، پرتاپیک، چسنک بازی، چرق چرغ، هفت سنگ، کلاغ پر، طناب کشی، قوقو، وسط بازی، لی لی بازی، تیله، مچ انداختن،کشتی محلی،پادشاه وزیر، خان بازی از جمله بازیهای محلی خراسان شمالی است که فقط نامی از آنها نزد بزرگترها به یادگار مانده است.

شاید گاهی تکرار نام این بازی ها بتواند ذهن کسی را درگیر کند اما فرهنگ نوروز به خودی خود فرصتی است برای یاد کردن از تاریخ گذشتگان.

 

نویسنده : سکینه خرمی