حکمرانی محلی ابزاری کلیدی برای مقابله با جنگ شناختی است

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در این همایش با اشاره به آیه ۸۵ سوره اسراء و نظریات «بولدینگ» (متفکر قرن بیستم)، بر پیچیدگی ذاتی انسان تأکید کرد و اظهار داشت که شناخت کامل انسان فراتر از درک عرفی است و همین پیچیدگی باعث شکل‌گیری مکاتب مختلف علوم انسانی شده است. ایشان با اشاره به سوابق پژوهشی خود در حوزه «گاورنس» (حکمرانی)، انتقاد کرد که در دانشگاه‌های کشور تنها به «حکمرانی خوب» پرداخته می‌شود در حالی که ۱۵ مکتب حکمرانی در جهان وجود دارد. ایشان تفاوت اساسی میان «گاورنس» (فرایند هدایت جامعه) و «گاورمنت» (ساختار رسمی قدرت) را کلیدی دانست و گفت: متأسفانه واژه حکمرانی اغلب به جای حکومت به کار می‌رود.

۲. جنگ شناختی و سه ساحت هویت انسان

 خسروپناه جنگ‌ها را به سه دسته نرم، نیمه‌سخت و سخت تقسیم کرد و گفت ایران از بدو انقلاب با هر سه نوع روبه‌رو بوده است. ایشان با رد نظریه «گسست نسلی»، تأکید کرد که جنگ نرم و شناختی تنها مختص جوانان نیست و بر تمام اقشار سنی تأثیر می‌گذارد. ایشان مفهوم «شناخت» را فراتر از «دانش» دانست و توضیح داد که جنگ شناختی سه بعد از هویت انسان را هدف می‌گیرد: دانش، باور و منش.

• دانش: تحریف واقعیت‌ها و ناآگاهی از دستاوردهای ملی (مانند باور نداشتن جوانان به ساخت ناو جنگی داخلی).
• باور: ترویج روایت‌های نادرست تاریخی (مانند ستایش دوره پهلوی و ناآگاهی از وابستگی و جنایات آن دوره).
• منش: تغییر سبک زندگی و اخلاق (مانند پدیده «لامپونیسم» و بی‌پروایی در برابر حرام).

۳. تفاوت دانش و باور و آسیب‌های اجتماعی

ایشان تفاوت «دانش» (پیوند ذهنی) و «باور» (پیوند قلبی) را تشریح کرد و گفت شبهات اعتقادی امروز باورها را هدف قرار داده است. ایشان به «اثر تکوینی مال حرام» اشاره کرد و آن را عامل تزلزل باورها دانست. همچنین نسبت به تأثیر منفی فناوری‌های نرم و سریال‌هایی که الگوی خشونت و بی‌بندوباری را ترویج می‌دهند، هشدار داد و خواستار پیام‌های تحکیم‌کننده خانواده در آثار هنری شد.

۴. حکمرانی محلی و چالش‌های ساختاری

 در بخش حکمرانی، ایشان این مفهوم را «فرایند حل مسئله با مشارکت مردم» تعریف کرد و آن را دارای پنج رکن دانست: سیاست‌گذاری، تنظیم‌گری، راهبری، اجرایی‌سازی و نظارت. استاد خسروپناه با اشاره به تأکید رئیس‌جمهور بر محله‌محوری، گفت متأسفانه در ساختار فعلی، ۸۵ درصد فعالیت‌ها در دست دولت است و نقش مردم و نهادهای مردمی محدود است (حدود ۱۰ درصد مصوبات قانون برنامه هفتم اجرایی شده است). ایشان این وضعیت را یک پارادوکس خواند که عقل حکم می‌دهد حکمرانی محله‌محور باشد، اما ساختار میدان را باز نمی‌کند.

۵. راهکارهای خروج از بحران (جهاد شناختی)

 برای مقابله با تهدیدات شناختی و حل مشکلات حکمرانی، ایشان دو پیشنهاد ارائه داد:

• راهکار معرفتی (حکمت‌سازی): تمرکز بر کیفیت به جای کمیت و ترویج «حکمت» در جامعه. حکمت یعنی توانایی تشخیص حق از باطل و کنش به‌جا با حداقل هزینه و حداکثر بازدهی. اگر مردم حکیم شوند، در برابر جنگ شناختی مقاومت خواهند کرد.
• راهکار ساختاری (تجمیع ظرفیت‌های محلی): نیازی به ساخت نهاد جدید نیست، بلکه باید ظرفیت‌های پراکنده موجود در محله (مساجد، هیئت‌ها، بسیج، هلال احمر، خیرین، بهزیستی و...) را به هم پیوند زد تا حکمرانی محل‌محور محقق شود. ایشان به تجربه موفق آزادسازی زندانیان مقروض و مدرسه‌سازی به عنوان نمونه‌هایی از قدرت تجمیع ظرفیت‌های مردمی اشاره کرد.